Aanvullende mogelijkheden voor bioassay met quantale respons

Bij quantale (proportie-)bioassays kunnen de geldigheidstoetsen voor regressie, parallelliteit en lineariteit de standaard likelihoodratio-deviantiemethode of Finney's minimum-chikwadraat gebruiken, de conventie van EP 5.3. Bij de deviantiemethode meldt een opmerking elke dosisgroep met precies 0% of 100% respons en adviseert Finney's methode. De relatieve potentie, het betrouwbaarheidsinterval en de gefitte coëfficiënten blijven door de keuze ongewijzigd.

Laatst beoordeeld

Belangrijkste conclusie

De quantale-responsmethode kan haar geldigheidstoetsen berekenen met de likelihoodratio-deviantie of met Finney's klassieke minimum-chikwadraat, dat stabiel blijft wanneer een dosisgroep een respons van 0% of 100% toont.

Op deze pagina
  1. Bioassay — quantale-responsmethode
  2. Wat is toegevoegd
  3. Regelgevende en statistische achtergrond
  4. De wiskunde
  5. Redenering: waarom twee conventies en wanneer gebruikt u welke
  6. Wat verandert er in de uitvoer en wat niet
    1. Beïnvloed:
    2. Niet beïnvloed:
  7. Waar vindt u deze mogelijkheid
  8. Verificatie aan de hand van gepubliceerde referentiegegevens
  9. Referenties

Bioassay — quantale-responsmethode

Toegevoegde mogelijkheid: optionele methode voor de geldigheidstoetsen (“Likelihood-Ratio Deviance” versus “Finney's Classical Chi-Square”) en automatische diagnostische opmerking bij extreme respons

 

Wat is toegevoegd

De quantale-responsmethode krijgt een tweede, optionele manier om haar drie geldigheidstoetsen te berekenen (Significance of Regression, Parallelism, Linearity), naast een nieuwe automatische diagnostische opmerking die alleen verschijnt wanneer de gegevens een specifieke situatie bevatten waardoor de standaardberekening numeriek instabiel kan worden. De puntschatting van de relatieve potentie en het betrouwbaarheidsinterval worden door beide toevoegingen niet beïnvloed — ze betreffen alleen de geldigheidstoetsen en hoeveel vertrouwen gebruikers daarin kunnen hebben.

Regelgevende en statistische achtergrond

Een assay met quantale respons wordt gebruikt wanneer de vastgelegde uitkomst een proportie is — bijvoorbeeld het aandeel proefdieren dat bij elke dosis reageert — in plaats van een continue meting. Er wordt een model (meestal probit of logit) gefit dat de logaritme van de dosis koppelt aan de responskans, en dezelfde drie geldigheidscontroles als bij de andere bioassaymethoden (significantie van de regressie, parallelliteit, lineariteit) zijn vereist voordat de potentie kan worden gerapporteerd.

Er bestaan twee verschillende, onafhankelijk geldige statistische procedures om die drie geldigheidstoetsen te berekenen. De moderne standaard fit een reeks geneste gegeneraliseerde lineaire modellen met maximum likelihood en vergelijkt ze via likelihoodratio-deviantietoetsen. Het klassieke alternatief, uitvoerig beschreven door D.J. Finney in “Statistical Method in Biological Assay” (een fundamenteel naslagwerk dat deze hele familie van bioassaytools volgt), gebruikt in plaats daarvan een minimum-chikwadraatprocedure op basis van een gelineariseerde “werkvariaat”. Commerciële software die voldoet aan de Europese Farmacopee (Ph. Eur.), hoofdstuk 5.3 — “Statistical Analysis of Results of Biological Assays and Tests” — gebruikt conventioneel de laatste.

De wiskunde

Deviantiemethode (de bestaande standaard van deze tool). Een volledig verzadigd model — met één vrije parameter voor elke afzonderlijke preparaat-/dosisgroep — wordt met maximum likelihood gefit, naast steeds meer beperkte geneste modellen (een gemeenschappelijke helling voor alle preparaten; een volledig gepoolde enkele lijn). Elke geldigheidstoets is het verschil in likelihoodratio-deviantie tussen twee van deze geneste modellen:

Deviantieverschil = -2 x (log-likelihood van het eenvoudigere model - log-likelihood van het algemenere model)

dat wordt vergeleken met een chikwadraatverdeling met een aantal vrijheidsgraden gelijk aan het verschil in het aantal gefitte parameters tussen de twee modellen. Dit is de gangbare moderne maximum-likelihoodbenadering, maar ze hangt ervan af dat het volledig verzadigde model voor elke afzonderlijke groep naar een eindige schatting convergeert. Dat mislukt zodra het waargenomen responspercentage van een groep precies 0% of precies 100% is, omdat geen enkele eindige parameterwaarde die uitkomst onder een probit- of logitmodel kan reproduceren (een situatie die statistici “perfecte scheiding” noemen).

Finney's klassieke minimum-chikwadraatmethode (de nieuwe optie). In plaats van een verzadigd model te fitten, vertrekt de procedure van het reeds geconvergeerde model met gemeenschappelijke helling en berekent ze voor elke dosisgroep een “werk”-probit- of -logitwaarde: de gefitte lineaire voorspeller, gecorrigeerd met een correctieterm die evenredig is met het verschil tussen de waargenomen responsproportie en de door het model voorspelde proportie, gewogen met het omgekeerde van de op dat punt verwachte binomiale variantie:

werkvariaat (per groep) = gefitte lineaire voorspeller + (waargenomen proportie - gefitte proportie) / (lokale helling van de linkfunctie)

gewicht (per groep) = groepsgrootte x (lokale helling van de linkfunctie)^2 / (gefitte proportie x (1 - gefitte proportie))

Op deze werkvariaten worden vervolgens een gewone regressie met gewogen kleinste kwadraten en een sequentiële variantieanalyse uitgevoerd, in plaats van op de ruwe proporties. Dat levert chikwadraatstatistieken voor Regression, Non-Parallelism en Non-Linearity op waarbij de eigen parameter van een afzonderlijke groep nooit apart geschat hoeft te worden — zodat een groep met 0% of 100% nooit een niet-eindige fit veroorzaakt.

Redenering: waarom twee conventies en wanneer gebruikt u welke

Beide methoden zijn asymptotisch equivalent voor goedgedragen gegevens en leveren in de praktijk vrijwel identieke chikwadraatstatistieken op wanneer elke dosisgroep een waargenomen responspercentage heeft dat ruim van 0% of 100% verwijderd is. De doorslaggevende factor voor de keuze is dus de data, niet een kwestie van voorkeur: wanneer een dosisgroep toevallig een werkelijk extreme waargenomen proportie toont — iets gewoons en veelvoorkomends aan de uiteinden van een dosis-responscurve, vooral bij bescheiden groepsgroottes — kunnen de geldigheidsstatistieken van de deviantiemethode instabiel of opgeblazen worden, terwijl Finney's methode numeriek goedgedragen blijft omdat de eigen parameter van die extreme groep nooit afzonderlijk gefit hoeft te worden.

Om dit bruikbaar te maken zonder dat een gebruiker het onderliggende numerieke probleem hoeft te begrijpen, controleert de tool nu ook de ruwe gegevens rechtstreeks op precies deze situatie (elke dosisgroep waarin het aantal reagerende proefdieren precies nul is of precies gelijk aan het aantal geteste proefdieren) en toont ze, indien gevonden, een automatische opmerking die het risico uitlegt en de Finney-chikwadraatmethode aanbeveelt wanneer de deviantiemethode is geselecteerd. Finney's methode wordt door deze situatie niet beïnvloed, dus de opmerking verschijnt niet wanneer die methode is geselecteerd. Deze detectie is bewust gebaseerd op de waargenomen proporties zelf, en niet op een numerieke waarschuwing die de onderliggende berekening al dan niet geeft, omdat een bredere klasse van technische waarschuwingen anders ook bij goedgedragen gegevens zonder extreme groep kan optreden, wat een vals alarm zou zijn.

Het wordt aanbevolen Finney's methode te kiezen wanneer de opmerking verschijnt. Ze is ook nuttig om de statistieken van de geldigheidstoetsen af te stemmen op commerciële software die voldoet aan EP 5.3 en die deze methode als standaard hanteert. Wanneer er geen extreme groep is, blijft de bestaande op deviantie gebaseerde standaard van de tool een volledig geldige, gangbare keuze.

Wat verandert er in de uitvoer en wat niet

Beïnvloed:

  • De kolommen Chi-Square (of F-value) en P-value van de drie geldigheidstoetsen (Significance of Regression, Parallelism, Linearity)
  • Een nieuwe automatische diagnostische opmerking (getoond wanneer de deviantiemethode is geselecteerd) wanneer een dosisgroep een waargenomen respons van precies 0% of 100% heeft

Niet beïnvloed:

  • De geschatte relatieve potentie van elk testpreparaat
  • Het betrouwbaarheidsinterval van de potentie
  • De gefitte regressiecoëfficiënten (helling en intercepten)

Waar vindt u deze mogelijkheid

Op het invoerformulier van de quantale-responsmethode biedt een veld met het label “Validity test method” de keuze tussen “Likelihood-ratio deviance (this tool's default)” en “Finney's classical minimum chi-square (EP 5.3 default)”. De automatische diagnostische opmerking verschijnt, wanneer die wordt geactiveerd, in de uitvoer naast de geldigheidsresultaten wanneer de deviantiemethode is geselecteerd.

qr-add-option-bioassay


Verificatie aan de hand van gepubliceerde referentiegegevens

Beide toevoegingen zijn gecontroleerd aan de hand van een gepubliceerd uitgewerkt voorbeeld dat Finney zelf gebruikte om de methode te illustreren — een probitmodel-assay van insulinepotentie, gemeten via de convulsierespons bij muizen, met negen dosisniveaus voor het standaardpreparaat en vijf voor het testpreparaat, afkomstig uit Finney's eigen handboek. De laagste dosisgroep van het standaardpreparaat (dosis 3.4, n=33) heeft nul responders — een echte waarneming van 0%, en precies de situatie die de nieuwe automatische opmerking moet detecteren.

Bron: D.J. Finney, “Statistical Method in Biological Assay,” 3rd Edition (1978), Griffin, London, uitgewerkt voorbeeld op p. 376 — zoals weergegeven in het gepubliceerde voorbeeldrapport van PLA 3.0 van Stegmann Systems (Document-2077, “D.J. Finney, p. 376... Insulin, Mouse convulsion - with Suitability tests”)

Toets / maat

Gepubliceerd (Finney / PLA)

Berekend (Finney-chikwadraatoptie)

Significance of Regression (chi-sq, df=1)

130.26783, p=3.581E-30

130.2678, p≈0

Parallelism (chi-sq, df=1)

0.28243, p=0.59512

0.2824, p=0.5951

Linearity (chi-sq, df=10)

5.42085, p=0.86135

5.4208, p=0.8614

Potentieverhouding (T:S)

0.66852

0.66852 (niet beïnvloed door deze instelling, zoals verwacht)

95% BI

0.55339 – 0.80406

0.5534 – 0.8041 (niet beïnvloed door deze instelling, zoals verwacht)

 

Met de standaardmethode (op deviantie gebaseerd) actief op ditzelfde gegevensbestand verscheen de automatische diagnostische opmerking correct, waarbij de dosis-3.4-groep van het standaardpreparaat werd aangewezen als bron van het risico en de Finney-chikwadraatmethode werd aanbevolen. Met de Finney-chikwadraatmethode geselecteerd verscheen de opmerking terecht niet, omdat die methode niet onderhevig is aan de onderliggende instabiliteit. Een afzonderlijke controle bevestigde dat de opmerking niet verschijnt bij goedgedragen gegevensbestanden zonder extreme groep, waarmee valse alarmen zijn uitgesloten.

Referenties

  • European Pharmacopoeia (Ph. Eur.), Chapter 5.3 — “Statistical Analysis of Results of Biological Assays and Tests” (5th Edition, 2005, and successive editions).
  • United States Pharmacopeia, General Chapter <111> — “Design and Analysis of Biological Assays”.
  • Finney, D.J. (1978). “Statistical Method in Biological Assay,” 3rd Edition. Charles Griffin & Company, London. Worked example and data: p. 376.
  • Stegmann Systems GmbH, PLA 3.0 published worked example (Document-2077) — https://www.bioassay.de/media/document/document-2077-o130_permanent_pla_307.pdf

Veelgestelde vragen

Wat is een bioassay met quantale respons?

Een assay met quantale respons wordt gebruikt wanneer de vastgelegde uitkomst een proportie is, zoals het aandeel proefdieren dat bij elke dosis reageert, in plaats van een continue meting. Een probit- of logitmodel koppelt de logaritme van de dosis aan de responskans, en de assay moet de geldigheidscontroles voor significantie van de regressie, parallelliteit en lineariteit doorstaan voordat de relatieve potentie wordt gerapporteerd.

Waarom kan de deviantiemethode falen wanneer een dosisgroep 0% of 100% respons heeft?

De deviantiemethode fit een verzadigd model met één parameter per dosisgroep. Wanneer de waargenomen respons van een groep precies 0% of 100% is, kan geen enkele eindige parameter die onder een probit- of logitmodel reproduceren, een situatie die perfecte scheiding heet. De geldigheidsstatistieken kunnen dan instabiel of opgeblazen worden, terwijl Finney's methode numeriek goedgedragen blijft.

Hoe werkt Finney's minimum-chikwadraatmethode?

Ze vertrekt van het geconvergeerde model met gemeenschappelijke helling en berekent voor elke dosisgroep een werk-probit- of -logitwaarde, gecorrigeerd voor het verschil tussen de waargenomen en de gefitte proportie, met gewichten op basis van de binomiale variantie. Een regressie met gewogen kleinste kwadraten op deze werkvariaten levert de chikwadraatstatistieken voor regressie, niet-parallelliteit en niet-lineariteit op.

Hoe kiest u de methode voor de geldigheidstoetsen in Zometric Statistical Software?

Op het invoerformulier van de quantale-responsmethode biedt het veld Validity test method de keuze tussen Likelihood-ratio deviance (de standaard) of Finney's classical minimum chi-square. Wanneer de deviantiemethode is geselecteerd, meldt een automatische opmerking elke dosisgroep waarin nul of alle proefdieren reageren; kies dan Finney's methode, of wanneer u wilt aansluiten bij software die voldoet aan EP 5.3. De relatieve potentie en het betrouwbaarheidsinterval blijven ongewijzigd.