R-kaart
De R-kaart zet de spreidingsbreedte van elke subgroep uit om te controleren of de procesvariatie stabiel blijft en wordt vóór de Xbar-kaart gelezen. Gebruik haar voor continue gegevens in vaste subgroepen van 2 tot 8; boven 8 gebruikt u een S-kaart. Verzamel minstens 25 subgroepen. De standaardafwijking kan worden geschat met Rbar/d2, aanbevolen voor subgroepen van 8 of minder, of met de gepoolde standaardafwijking.
Laatst beoordeeld
Belangrijkste conclusie
Een R-kaart (spreidingsbreedtekaart) bewaakt de variatie binnen subgroepen in de tijd door per subgroep de spreidingsbreedte (hoogste minus laagste waarde) uit te zetten, naast een Xbar-kaart bij subgroepgroottes van 2 tot 8.
Op deze pagina
Wat is een R-kaart?
Een R-kaart (spreidingsbreedtekaart) bewaakt de spreiding of variatie binnen subgroepen in de tijd door de spreidingsbreedte — het verschil tussen de hoogste en de laagste waarde — van elke subgroep uit te zetten. Ze wordt altijd naast een Xbar-kaart gebruikt en is het belangrijkste hulpmiddel om te controleren of de procesvariatie stabiel en consistent blijft.
Terwijl de Xbar-kaart aangeeft waar het procesgemiddelde ligt, laat de R-kaart zien hoeveel de metingen binnen elke steekproef spreiden. Samen geven ze een volledig beeld van het procesgedrag.
Wanneer gebruikt u een R-kaart?
- Gebruik haar wanneer de subgroepgrootte tussen 2 en 8 ligt — de spreidingsbreedte is een betrouwbare en eenvoudige maat voor variatie bij kleine subgroepen.
- Gebruik haar altijd naast een Xbar-kaart — de R-kaart bewaakt de variatie terwijl de Xbar-kaart het procesgemiddelde bewaakt.
- Gebruik haar wanneer de gegevens continu zijn en subgroepen met regelmatige, vaste tijdsintervallen worden verzameld.
- Gebruik haar wanneer u een snelle, eenvoudig te berekenen maat voor variatie binnen subgroepen wilt zonder complexe berekeningen.
Richtlijnen voor correct gebruik van de R-kaart
- Interpreteer de R-kaart altijd vóór de Xbar-kaart — als de variatie onstabiel is, zijn de regelgrenzen van de Xbar-kaart niet te vertrouwen.
- Houd de subgroepgrootte vast en consistent — wisselende subgroepgroottes maken de regelgrenzen ongeldig.
- Verzamel minstens 25 subgroepen voordat u regelgrenzen vaststelt en conclusies trekt.
- Een waarde nul op de R-kaart is aanvaardbaar en betekent eenvoudig dat alle waarden in de subgroep gelijk zijn — het is geen fout.
- Gegevens binnen subgroepen moeten onafhankelijk en bij benadering normaal verdeeld zijn om de regelgrenzen statistisch geldig te laten zijn.
Alternatieven: wanneer u geen R-kaart gebruikt
- Als de subgroepgrootte groter dan 8is, gebruik dan in plaats daarvan een S-kaart (standaardafwijkingskaart) — die is statistisch nauwkeuriger voor grotere subgroepen.
- Als gegevens worden verzameld als individuele metingen zonder subgroepen, gebruik dan een I-MR-kaart
- Als u zowel de variatie binnen als tussen subgroepenwilt bewaken, gebruik dan een I-MR-R/S-kaart (tussen/binnen)
- Als de respons attribuutgegevens (defectaantallen of proporties)zijn, gebruik dan P-, NP-, C- of U-kaarten
- Als u korte productieruns of gemengde onderdeeltypendraait, gebruik dan een Z-MR-kaart
Voorbeeld van een R-kaart
Een kwaliteitsingenieur bij een fabriek voor auto-onderdelen bewaakt de lengte van nokkenassen. De ingenieur verzamelt elke 30 minuten gegevens in subgroepen van 5. Hij wil nagaan of er speciale oorzaken in de regelkaart zijn. 1. Laat het procesgemiddelde en de processtandaardafwijking leeg, omdat ze op dit moment onbekend zijn. 2. Schakel alle 8 regels van Nelson in
Hiervoor past de ingenieur de R-kaart toe en voert hij de volgende stappen uit:
- De benodigde gegevens verzameld.

- Analyseer de gegevens nu in Zometric Statistical Software op https://statsai.zometric.com/.
- Om de R-kaart te vinden, kiest u Statistical module> Control Charts>R Chart.
- Voer in de tool de gegevens en de overige invoer als volgt in:

5. Na gebruik van de bovengenoemde tool wordt de uitvoer als volgt weergegeven:

Zo maakt u een R-kaart
De handleiding is als volgt:
- Meld u aan bij Zometric Statistical Software op https://statsai.zometric.com/
- Kies op de startpagina Statistical Tool> Control Charts >R Chart.
- Klik op R Chart om naar het dashboard te gaan.
- Werk vervolgens de gegevens handmatig bij, of kopieer (Ctrl+C) de gegevens volledig uit een Excel-blad en plak (Ctrl+V) ze hier.
- Vul vervolgens de vereiste opties in.
- Klik ten slotte onderaan de pagina op Calculate en u krijgt de gewenste resultaten.
Op het dashboard van de R-kaart is het venster in twee delen verdeeld.

Links bevindt zich het Data Pane. In het Data Pane vormt elke rij één subgroep. Gegevens kunnen handmatig worden ingevoerd, of u kunt de gegevens volledig kopiëren (Ctrl+C) uit een Excel-blad en hier plakken (Ctrl+V).
Load example: Er worden voorbeeldgegevens geladen.
Load File: Hiermee laadt u Excel-gegevens rechtstreeks.
Rechts staan de volgende opties:
- Subgroup Columns Hiermee kunt u ofwel een enkele kolom of meerdere kolommen selecteren, afhankelijk van hoe uw gegevens zijn gestructureerd. Als elke subgroep over meerdere kolommen is verdeeld (één kolom per meetpositie), selecteer dan al die kolommen. Als alle metingen in één kolom onder elkaar staan, selecteer dan die ene kolom en definieer de subgroepgrootte apart. De selectie hier bepaalt rechtstreeks hoe de kaart uw gegevens groepeert om subgroepgemiddelden te berekenen.
- Observations: Deze instelling bepaalt hoe uw gegevens fysiek in het werkblad zijn opgemaakt. Kies de optie die bij de structuur van uw gegevens past:
- Observations for a subgroup are in one row of columns — elke rij bevat alle metingen van één subgroep, verspreid over meerdere kolommen. Rij 1 heeft bijvoorbeeld vijf metingen die Subgroep 1 vertegenwoordigen, verdeeld over vijf kolommen.
- All observations for a chart are in one column — alle metingen staan verticaal onder elkaar in één kolom en met het veld voor de subgroepgrootte wordt bepaald hoeveel rijen bij elke subgroep horen.
Als u hier de verkeerde opmaak kiest, groepeert de kaart de gegevens verkeerd en ontstaan ongeldige regelgrenzen.
- Subgroup Size Alleen vereist wanneer alle waarnemingen in één kolom staan. Dit geeft de kaart aan hoeveel opeenvolgende rijen één subgroep vormen. Als de subgroepgrootte bijvoorbeeld 5 is, behandelt de kaart rijen 1–5 als subgroep 1, rijen 6–10 als subgroep 2, enzovoort. Als uw gegevens al in meerdere kolommen zijn gerangschikt (één per meting), is dit veld niet nodig, omdat de subgroepgrootte dan wordt bepaald door het aantal geselecteerde kolommen.
- Process sd: Dit is een maat voor de variabiliteit of spreiding van de procesgegevens rond het gemiddelde. Het geeft aan hoeveel afzonderlijke datapunten in het proces van het procesgemiddelde afwijken. Als u het leeg laat, berekent Zometric Statistical Software het uit de opgegeven gegevens.
- Sd estimation method: Hiermee heeft de gebruiker twee keuzes voor de berekening. De keuze voor de Rbar-methode of de gepoolde standaardafwijking verandert het resultaat.
- Rbar Sd estimation method: Schat de standaardafwijking van het proces uit het gemiddelde van de subgroepspreidingsbreedtes gedeeld door de correctieconstante d2 (Rbar/d2). Deze methode wordt aanbevolen voor subgroepgroottes van 8 of minder; bij grotere subgroepen gebruikt de gepoolde standaardafwijking elk datapunt en geeft ze een nauwkeurigere schatting. Pooled Sd estimation method: De gepoolde standaardafwijking is het gewogen gemiddelde van de subgroepvarianties, waarbij grotere subgroepen meer invloed hebben op de totale schatting. Deze methode geeft een nauwkeurigere schatting van de standaardafwijking wanneer het proces stabiel is.
- Use unbiasing constants for pooled sd: Deze optie is alleen van toepassing wanneer Stdev wordt geschat met de methode Pooled Stdev.
- Show Decimals Bepaalt hoeveel decimalen in de kaart worden getoond voor de uitgezette waarden, regelgrenzen en middenlijn. Meer decimalen geven meer precisie bij het aflezen van de kaart; minder decimalen houden de kaart overzichtelijk en makkelijker te presenteren. Kies het niveau dat nauwkeurigheid en leesbaarheid voor uw publiek in balans brengt.
- Check Rule 1: 1 point > K Stdev from center line: Toets 1 is essentieel om subgroepen te herkennen die sterk van de andere afwijken, waardoor het een algemeen erkend hulpmiddel is om situaties buiten controle op te sporen. Om de gevoeligheid te vergroten en kleinere verschuivingen in het proces te herkennen, kan Toets 2 samen met Toets 1 worden gebruikt, waardoor de regelkaarten effectiever worden.
- Check Rule 2: K points in a row on same side of center line: Toets 2 detecteert veranderingen in de centrering of variatie van het proces. Bij het bewaken van kleine verschuivingen in het proces kan Toets 2 samen met Toets 1 worden gebruikt om de gevoeligheid van regelkaarten te vergroten.
- Check Rule 3: K points in a row, all increasing or all decreasing: Toets 3 is bedoeld om trends in een proces te herkennen. Deze toets zoekt specifiek naar een lange reeks opeenvolgende datapunten die consequent stijgen of dalen in waarde, wat wijst op een mogelijke onderliggende trend in het procesgedrag.
- Check Rule 4: K points in a row, alternating up and down: Toets 4 is bedoeld om systematische variaties in een proces te herkennen. Idealiter is het patroon van variatie in een proces willekeurig. Als een punt echter Toets 4 niet doorstaat, kan dat erop wijzen dat de variatie niet willekeurig is maar een voorspelbaar patroon volgt.
- Check Rule 5: K out of K + 1 points > 2 standard deviation from center line (same side): Toets 5 detecteert kleine verschuivingen in het proces.
- Check Rule 6: K out of K + 1 points > 1 standard deviation from center line (same side):Toets 6 detecteert kleine verschuivingen in het proces.
- Check Rule 7: K points in a row within 1 standard deviation of center line (either side):Toets 7 herkent variatiepatronen die ten onrechte als bewijs van goede beheersing kunnen worden geïnterpreteerd. Deze toets detecteert te brede regelgrenzen, die vaak het gevolg zijn van gestratificeerde gegevens. Gestratificeerde gegevens ontstaan wanneer er binnen elke subgroep een systematische bron van variatie is, waardoor de regelgrenzen breder lijken dan ze zouden moeten zijn.
- Check Rule 8: K points in a row > 1 standard deviation from center line (either side):Toets 8 detecteert een mengpatroon. Bij een mengpatroon vallen de punten niet dicht bij de middenlijn maar juist in de buurt van de regelgrenzen.
- Additional CLs at Multiples of SD 1 Voegt een extra regelgrenslijn toe op ±1 standaardafwijking van de middenlijn. Dit creëert een binnenste grenszone in de kaart, nuttig voor het toepassen van de regels van Western Electric of Nelson die zoeken naar ongewone patronen binnen de regelgrenzen — zoals een reeks punten die consequent aan één kant van de middenlijn ligt.
- Additional CLs at Multiples of SD 2 Voegt een extra regelgrenslijn toe op ±2 standaardafwijkingen van de middenlijn. Dit creëert een middelste waarschuwingszone tussen de middenlijn en de standaard ±3-sigma-regelgrenzen. Punten tussen de 2-sigma- en 3-sigmalijnen kunnen een vroege waarschuwing zijn voor een procesverschuiving voordat een punt daadwerkelijk buiten controle raakt.
- Define Stages (Historical Groups) with This Variable Hiermee kunt u de kaart met een groeperingsvariabele splitsen in afzonderlijke fasen of stadia. Elk stadium krijgt een eigen set regelgrenzen die onafhankelijk wordt berekend. Dit is nuttig wanneer een bekende procesverandering heeft plaatsgevonden — zoals een nieuwe machine, een procesverbetering of een verschuiving in grondstof — en u de procesprestatie vóór en na die verandering in dezelfde kaart wilt vergelijken.
- X Scale Bepaalt hoe de horizontale as van de kaart wordt weergegeven. U kunt de schaal aanpassen om tijdgebaseerde labels, subgroepnummers of aangepaste waarden te tonen. Dit is nuttig wanneer uw subgroepen overeenkomen met specifieke datums, ploegen of batches en u wilt dat de kaartas die context weergeeft in plaats van alleen volgnummers, zodat de kaart gemakkelijker te lezen en te presenteren is.
Veelgestelde vragen
Wat is een R-kaart?
Een R-kaart, of spreidingsbreedtekaart, bewaakt de spreiding binnen subgroepen in de tijd door de spreidingsbreedte van elke subgroep uit te zetten, het verschil tussen de hoogste en de laagste waarde. Ze wordt altijd naast een Xbar-kaart gebruikt: de Xbar-kaart toont waar het procesgemiddelde ligt en de R-kaart toont hoeveel de metingen binnen elke steekproef spreiden.
Wanneer gebruikt u een R-kaart in plaats van een S-kaart?
Gebruik een R-kaart wanneer de subgroepgrootte tussen 2 en 8 ligt, waarbij de spreidingsbreedte een betrouwbare en eenvoudige maat voor variatie is. Is de subgroepgrootte groter dan 8, gebruik dan in plaats daarvan een S-kaart, omdat die statistisch nauwkeuriger is voor grotere subgroepen. Gebruik voor individuele metingen zonder subgroepen een I-MR-kaart.
Waarom leest u de R-kaart vóór de Xbar-kaart?
De regelgrenzen van de Xbar-kaart zijn afhankelijk van de schatting van de variatie binnen subgroepen. Als de R-kaart laat zien dat de variatie onstabiel is, zijn de regelgrenzen van de Xbar-kaart niet te vertrouwen, dus interpreteer altijd eerst de R-kaart. Houd de subgroepgrootte vast, aangezien wisselende subgroepgroottes de regelgrenzen ongeldig maken.
Hoeveel subgroepen hebt u nodig voor een R-kaart?
Verzamel minstens 25 subgroepen voordat u regelgrenzen vaststelt en conclusies trekt. De gegevens moeten continu zijn, met regelmatige tussenpozen zijn verzameld en binnen subgroepen onafhankelijk en bij benadering normaal verdeeld zijn om de regelgrenzen geldig te laten zijn. Een spreidingsbreedte van nul is aanvaardbaar en betekent eenvoudig dat alle waarden in die subgroep gelijk zijn.
